De waarheid achter het lieggedrag van je kind en hoe je er mee kunt omgaan

Veel kinderen durven wel eens te liegen. Voor jonge kinderen is dat zelfs heel normaal. Veel ouders ergeren zich echter aan het feit dat hun kind liegt. Hoe kun je je kind leren om eerlijk te zijn? In dit artikel lees je waar liegen vandaan komt en hoe je er mee kunt omgaan.


Waarom liegen kinderen?


Een kind liegt niet zomaar. Liegen heeft te maken met de ontwikkelingsfase waarin je kind zit. Of een bepaalde angst. Bijvoorbeeld: bang zijn voor straf of afkeuring. Door te liegen gaat je kind proberen van die straf te vermijden. Ik raad je sterk aan om straffen te vermijden. Het heeft alleen maar effect op korte termijn, en dan nog. Zeker op lange termijn werkt straffen meer lieggedrag in de hand. [Wil je meer weten waarom straffen niet werkt? Schrijf je in voor het gratis webinar].


Kinderen kunnen onzeker zijn en doen zichzelf anders voor dan ze zijn, dat kan ook lieggedrag veroorzaken. Of het kan zijn dat je kind een geheim moet bewaren en dat het liegt om zichzelf en iemand anders te beschermen.


Jonge kinderen tot ongeveer 7 jaar liegen niet bewust. Als je "goed" wilt liegen dan moet je je kunnen inleven in de andere, weten wat die wilt horen, wat die andere weet of niet weet, en daar moet je dan iets op bedenken en de ander ervan overtuigen. "Echt" liegen vraagt dus behoorlijk wat empathisch vermogen en kan best vermoeiend zijn. Je kind moet dus al sociale en cognitieve vaardigheden hebben om 'goed' te liegen. Het feit dat jonge kinderen vaak niet te waarheid vertellen heeft te maken met het feit dat fantasie en werkelijkheid nogal door elkaar lopen. Hieronder licht ik de verschillende soorten liegen toe per leeftijd (dit is wel sterk afhankelijk van de ontwikkeling van je kind, dus het is eerder een richtlijn, pin je er niet op vast aub). Ieder kind is anders en uniek.


Liegen bij peuters


Peuters hebben heerlijk veel fantasie. Ze hebben denkbeeldige vriendjes, de knuffels kunnen praten, ze zijn bang voor de monsters onder het bed of in de kast enz. Deze fantasieën en de werkelijkheid lopen bij de meeste kleuters door elkaar. Je kunt het ook merken soms aan hun slaappatroon (nachtmerries) als ze een nieuwe ontwikkelingsfase ingaan, die worden dan ook veel levendiger.


Een peuter zal dus sneller iets vertellen dat (in jouw ogen) niet waar is. Denk eraan: voor je peuter is dit echt! Peuters zullen niet snel toegeven dat ze iets verkeerds gedaan hebben, het concept van verkeerd of fout is voor hen niet zo gemakkelijk vatbaar op die jonge leeftijd. Daarom is het belangrijk dat je als ouder (voor je straft) beseft dat je peuter niet weet dat hij iets niet mocht doen (hij kent de regels nog niet). En het is niet door middel van straf dat je peuter het wel gaat leren.


Bij peuters kan je heel goed merken dat ze aan het liegen zijn. Je ziet het aan hun snoet of ze zullen daarna toch snel de waarheid vertellen.


Liegen bij kleuters


Ook bij kleuters lopen de fantasie en de werkelijkheid nog door elkaar. In het spel van een kleuter zit nog heel veel fantasie. Hij kan helemaal opgaan in die fantasie. Kleuters overzien de gevolgen van hun gedrag nog niet dus komt liegen vaker voor. Het liegen is hier nog vrij onschuldig en niet erg bewust. Maar je kind wordt wel al beter in liegen, het kan een leugen al langer volhouden. Sociale vaardigheden nemen toe.


Liegen bij lagere school kinderen


Als je kind ouder wordt gaat het steeds meer en meer begrijpen. Het begrijpt dat als het iets doet daar ook een mogelijks gevolg bijhoort. Het liegen wordt dus bewuster.


Liegen komt hier vaak voor uit ANGST. Angst voor een straf, angst voor afwijzing, angst om niet bij de groep te horen... Onzekere kinderen gaan zichzelf beter proberen voor te doen om er toch te kunnen bij horen. Leugens over dagelijkse kleinigheden komen vaker voor: liegen over tandenpoetsen, of dat een klusje gedaan is (terwijl het niet zo is), liegen over huiswerk. Kinderen beschikken in deze leeftijdscategorie al meer sociale en cognitieve vaardigheden waardoor het liegen ook moeilijker te herkennen gaat zijn.


Liegen bij tieners


Tieners zijn heel goed in liegen. Ze hebben inzicht ontwikkeld in gedrag, weten dat er gevolgen kunnen zijn en beseffen al beter hoe anderen denken. Veel tieners gaan zich ook beginnen afzetten tegen hun ouders in deze levensfase. Je tiener heeft geen behoefte om alles met jou te delen. Tieners leven voor het 'nu'. Ze moeten het 'nu' hebben! Ze zetten heel hard in op onmiddellijk bevrediging van hun behoeften dus als liegen op korte termijn er voor zorgt dat ze krijgen wat ze willen, dan gaan ze liegen. Liegen levert op dat moment meer op dan eerlijk zijn. Tieners denken meestal nog niet echt na over de gevolgen van hun lieggedrag op lange termijn.


Omgaan met liegen in 3 stappen


Elke ouder wilt dat zijn kind eerlijk is. De manier waarop jij als ouder of opvoeder/leerkracht omgaat met lieggedrag van een kind bepaalt de mate waarin het kind in een latere fase eerlijk zal zijn.


Persoonlijk hecht ik veel belang aan verbindende communicatie in al mijn gesprekken: met kinderen, met ouders, met professionals. Dat houdt onder meer in dat je je gesprekspartner met het nodige respect benadert, ook al heeft deze iets gedaan dat jij misschien minder fijn vindt.


Neem nu als voorbeeld dat je je kind betrapt op het eten van een snoepje net voor het eten. Je kind doet alsof er niets aan de hand is. Op jouw vraag: "Heb je een snoepje genomen?" zal het kind dan algauw 'neen' zeggen (ook al weet hij dat hij betrapt is, denk aan wat je al gelezen hebt zonet: een kind zal straf willen ontwijken. Dus ik geef je een hint: hoe minder je straft en hoe je meer je inzet op verbindende communicatie hoe meer kansen dat je kind zal opgroeien tot een eerlijk iemand).


De volgende vragen stel je beter niet aan kinderen bij liegen:

- Heb jij dat kapot gemaakt?

- Jij hebt gelogen tegen mij.

- Jij bent niet eerlijk.

- Waarom heb jij je broer pijn gedaan?


Dergelijke aanvallende jij-boodschappen zijn dus uit den boze.


Dit zijn de 3 stappen die je kan gebruiken om het lieggedrag aan te pakken:


STAP 1: Benoem wat je ziet.

"Ik zag net dat je een snoepje uit de snoeppot nam."


STAP 2: Erken de wens of de behoefte van je kind.

"Je hebt ongetwijfeld al honger." of "Je had zeker een goestingske".


STAP 3: Zeg wat je verwacht of stel een grens.

"Ik begrijp dat je zin in een snoepje had. Je weet dat we de snoep houden voor na het eten. We gaan dadelijk aan tafel." of "Als je honger hebt of zin in iets hebt, vraag me dan of het mag."

3 eenvoudige stappen die bepalend zijn in het omgaan met lieggedrag.


Beter voorkomen dan liegen


Ik geef je graag enkele praktische tips om je kind te helpen de waarheid te vertellen.


TIP 1: Geef het goede voorbeeld

Jij verwacht van je kind dat het de waarheid spreekt, begint bij jezelf. Anders is het bijzonder verwarrend voor je kind: waarom mogen volwassenen liegen en komen ze er mee weg? En als ik lieg dan word ik gestraft. Jij wilt dat je kind eerlijk is, wees dan zelf ook eerlijk tegen je kind en tegen anderen. Gezien zeker jonge kinderen leren van wat ouders DOEN (niet zozeer van wat er gezegd wordt), geef je op deze manier het goede voorbeeld en dat zal meteen zijn vruchten afwerpen.


TIP 2: Stop met straffen

Ik kan het niet genoeg zeggen. Je weet nu dat een kind vaak liegt om straf te ontwijken dus als je vaak straft, zal je kind liegen om die straf te ontlopen. Laat je kind de logische consequenties ervaren van zijn gedrag. Als je wilt weten hoe je dat moet doen, volg dan het gratis webinar 'Waarom straffen niet werkt'.


TIP 3: Zoek naar de oorzaak

Probeer te ontdekken waarom je kind liegt. Praat erover met je kind: op een rustige en betrokken manier zonder verwijtend te zijn.


Stel geen vragen die met 'waarom' beginnen zoals "Waarom heb je me toen de waarheid niet gezegd?" Je kind voelt zich aangevallen en dan zal het niet antwoorden of een andere leugen vertellen.


Probeer vragen te stellen die beginnen met hoe, wat, waar:

- Hoe komt het dat je nu iets anders zegt dan daarnet?

- Wat is er aan de hand?

- Wat ging er in je om?

- Waar ben je bang voor?

- Wat zou er kunnen gebeurd zijn mocht je het meteen gezegd hebben?


TIP 4: Complimenteren

Als je kind eerlijk is, complimenteer die eerlijkheid. Met andere woorden: stimuleer het gedrag dat je wel wilt van je kind. Leg ook uit aan je kind dat nu hij de waarheid aan jou vertelt heeft je het beter begrijpt en hem mogelijks ook kunt helpen. Je kan ook vragen hoe het voelt nu hij eerlijk geweest is. Zo help je je kind te ontdekken dat eerlijk zijn best ok is.


Lieve ouders, liegen hoort er dus bij, op alle leeftijden. Maak je geen zorgen als je kind af en toe eens liegt. Komt het vaker voor? Praat dan met je kind om te ontdekken wat de reden is voor het liegen en gebruik hierbij de bovenstaande tips. Als je kind opgroeit in een veilige en positieve omgeving thuis is dat zeker een stimulans om eerlijk te zijn: de ruimte is er (letterlijk en figuurlijk). En: wees zelf eerlijk!


Veel succes!






0 keer bekeken